Wat doet de herfst met ons? Over vallende blaadjes en een somber hoofd

Om half negen je bed in willen, terwijl je in juni op dat tijdstip nog enthousiast de tuin stond te sproeien. Geen zin om ergens heen te gaan. En bij de eerste regenbui denken: mooi, dan kan die joggingbroek aan. De herfst kan behoorlijk veranderen waar je behoefte aan hebt. De één geniet van de vroege avonden, de ander zou het liefst rechtstreeks doorspoelen naar april.

Maar hoe zit dat met het bekende verhaal over vallende blaadjes en somberheid? Worden we in de herfst werkelijk eerder depressief, of praten we elkaar dat aan?

Het zijn niet de blaadjes

Er zit een kern van waarheid in het verhaal. Sommige mensen krijgen in de donkere maanden last van een seizoensgebonden depressie, meestal winterdepressie genoemd. Die kan al in het najaar beginnen. Maar dat betekent niet dat iedereen met een hekel aan regen of een paar futloze dagen een depressie heeft. Een tijdelijke herfstdip en een winterdepressie verschillen behoorlijk in ernst en invloed op je dagelijks leven.

De vallende bladeren zijn daarbij vooral het decor. De afname van daglicht speelt waarschijnlijk een belangrijke rol. Je wordt wakker in het donker, werkt misschien de hele dag binnen en trekt aan het einde van de middag alweer de gordijnen dicht. Daarmee krijgt je lichaam andere lichtsignalen dan in de zomer.

Je biologische klok merkt het verschil

Daglicht helpt je biologische klok om het ritme van slapen en wakker zijn te regelen. Als de dagen korter worden, kan dat ritme bij sommige mensen ontregeld raken. Onderzoekers kijken daarbij onder meer naar melatonine, dat betrokken is bij slaap, en serotonine, dat onder andere een rol speelt bij stemming. Hoe een winterdepressie precies ontstaat, is nog niet volledig opgehelderd. Het is dus te eenvoudig om te zeggen dat we allemaal somber worden door één stofje dat ontbreekt.

Daarnaast verandert vaak ons dagelijks leven. De spontane avondwandeling schiet erbij in. Een afspraak buiten de deur voelt met wind en regen ineens als een hele onderneming. Voor je het weet, worden je dagen vooral een afwisseling van werken, verplichtingen en op de bank zitten.

Dat hoeft geen probleem te zijn. Thuisblijven kan heerlijk zijn. Maar merk je dat je steeds minder onderneemt en daar eigenlijk ongelukkiger van wordt, dan is het goed om daar aandacht aan te besteden.

Een herfstdip of een depressie?

Bij een herfstdip voel je je bijvoorbeeld wat slomer, minder gemotiveerd of sneller uit je humeur. Er zijn meestal ook genoeg momenten waarop je plezier hebt en je weer jezelf voelt.

Een winterdepressie gaat verder. Je voelt je aanhoudend somber of leeg, hebt nauwelijks plezier in dingen en dagelijkse taken kosten veel moeite. Ook veel slapen, meer trek hebben en je terugtrekken kunnen erbij horen. Kenmerkend is dat de depressieve perioden volgens een terugkerend seizoenspatroon optreden en in het voorjaar weer verdwijnen.

Het verschil zit dus niet alleen in hoeveel je gaapt of hoe graag je onder een dekentje kruipt. Vooral de duur, de ernst en de gevolgen voor je leven tellen mee.

Zijn vrouwen er gevoeliger voor?

Een seizoensgebonden depressie wordt vaker vastgesteld bij vrouwen dan bij mannen. Waarom dat verschil bestaat, is niet helemaal duidelijk. Het betekent ook niet dat iedere vrouw gevoelig is voor de herfst, of dat mannen er nauwelijks last van hebben. Je persoonlijke kwetsbaarheid en een eerdere depressie kunnen eveneens een rol spelen.

Je hoeft jezelf daarom niet langs de meetlat van een ander te leggen. Dat je vriendin opbloeit zodra de pompoenen in de winkel liggen, zegt weinig over hoe jij je in oktober voelt.

Wat kan helpen in de donkere maanden?

Je hoeft de herfst niet ineens tot je favoriete seizoen te verklaren. Wel kun je proberen om je dagen zo in te richten dat je voldoende licht, beweging en contact houdt.

Ga overdag naar buiten, liefst ook in de ochtend. Wacht daarvoor niet steeds op stralend weer, want dan kan het in Nederland een lange zit worden. Een wandeling naar de winkel of een rondje tijdens de lunch maakt buitenlucht onderdeel van je dag.

Probeer daarnaast ongeveer op vaste tijden op te staan en naar bed te gaan. Blijf bewegen op een manier die bij je past en houd contact met mensen bij wie je je prettig voelt. Die gewoonten kunnen je stemming en dagritme ondersteunen, al zijn ze geen garantie tegen een depressie.

En maak je plannen haalbaar. Je hoeft geen uitgebreid etentje te organiseren om iemand te zien. Samen een kop koffie drinken kan ook. Hetzelfde geldt voor bewegen: een klein rondje is makkelijker vol te houden dan een sportief voornemen waar je iedere ochtend tegen opziet.

Wanneer is het tijd om hulp te vragen?

Ben je ongeveer twee weken vrijwel dagelijks somber, heb je bijna nergens meer plezier in of lukt het steeds minder goed om je gewone dingen te doen? Maak dan een afspraak met je huisarts. Bij ernstige klachten of een snelle verslechtering kun je uiteraard eerder aan de bel trekken. Je hoeft niet te wachten tot je zeker weet of het een winterdepressie is.

Bij een winterdepressie kan lichttherapie helpen. Soms zijn gesprekken of medicijnen passend. Bespreek met je huisarts welke aanpak bij jouw klachten past; een lichttherapielamp is iets anders dan een gezellige lamp naast de bank.

Je hoeft de herfst niet gezellig te vinden

Er hangt nogal een verwachting rond dit seizoen. We moeten genieten van warme truien, kaarsen, boswandelingen en thee in veel te grote mokken. Allemaal prima, als je daar blij van wordt. Maar je mag ook gewoon de lange avonden en de warmte van de zomer missen.

Wat helpt, is eerlijk kijken naar hoe het met je gaat. Heb je behoefte aan een rustige avond, gun jezelf die dan. Merk je dat je wereld steeds kleiner wordt en de somberheid blijft hangen, neem dat serieus. Ook als iedereen om je heen zegt dat het nu eenmaal bij de tijd van het jaar hoort.

© Foto: Shutterstock